?> kipu arşivleri - Kişisel Gelişim
Aug 032013
 
1,714 views

Eski Yazı Türleri

İnsanlık tarihi boyunca, çeşitli uygarlıklar tarafından pek çok yazı sistemi geliştirilip kullanılmış.

Bunlardan bazıları tamamiyle yok olmuş.

Bazılarına ait ufak tefek örnekler var ama, hala çözülememiş. (Girit Hiyeroglifleri, Olmec Yazıları, vb)

Crete_-_Phaistos_disk_-_side_A

Girit Phaistos Diski A yüzeyi

Bilinen yazı sistemlerinin çoğu balmumu veya kil tabletler, taşlar, ağaç kabukları, bitkiler, hayvan derileri, hayvan kabukları gibi nesnelerin üzerine işlenmiş. Buna karşın, İnkalarınki gibi iplikler ve düğümlerle gerçekleştirilmiş yazı sistemleri de var. Bunların dışında, tamamiyle ortadan kaybolan ve dayanıklı malzemeler kullanmadıkları için geriye kalıcı izler bırakmayan uygarlıklar da olabilir.

Yazıları oluşturan işaretler bazan kabartmalar halinde, bazan oyma yapılarak oluşturulmuş. Bazan da boya veya mürekkep kullanılarak, fırça veya özel kalemlerle uygulanmış.

Öyle görünüyor ki, ilk yazılı kayıtlar ağırlıklı olarak sahip olunan ya da bir başka yere veya kişilere aktarılan arazi, hayvan, tahıl gibi malların sayımlarını içeriyor. El ve ayak parmaklarının toplamından daha fazla miktarların ortaya çıkışı, bu kayıt sistemlerini de zorunlu hale getirmiş olmalı.

Bütün bu gelişmelerin yerleşik düzene geçişten sonra ortaya çıkmış olması da çok mantıklı. Avcılık ve toplayıcılıkla geçinen toplumlarda kayıt tutma gibi gereksinimlerin önemli bir zorunluluk haline dönüşmesi gerekmemiş olabilir. Ancak yerleşik düzene geçtikten ve çiftçiliğe ve hayvan üretimine başladıktan sonra bu konu birdenbire çok önem kazanmış olmalı. İhtiyaç fazlası ürünlerin saklanması ve giderek meta haline dönüşmesi de önemli.

Bilinen en eski balmumu tablet 1986 yılında Kaş yakınlarındaki Uluburun’da bir gemi batığından çıkarılmış. Ait olduğu dönem MÖ 1400.

397px-Linear_B_Musée_archéologique_de_Mycènes

Balmumu Tablet -Linear_B_Musée_archéologique_de_Mycènes

Sümerler MÖ 3000 yıllarında kil tabletlerin üzerine piktogramlarla yazı yazmaya başladılar. Bu yazı biçimi zamanla çivi yazısına dönüştü.

Eski Mısırlıların kullandığı hiyeroglif yazısı da bir tür piktogramdır. Hiyeroglifler taş oymacılığının yanısıra papirüsler üzerine uygulandı.

İnkaların iplik-düğüm sistemi kipu hala gizemini koruyor. Sayısal kayıtlar çoğunlukla çözülmüş olsa da, farklı bilgiler içerdiği düşünülen ve hala çözülememiş olan kipu örnekleri de var. Bu sisteme ait sayısız kaynağın İspanyol sömürgeciler tarafından “kutsal bilgiler içerdiği” gerekçesiyle imha edildiği belirtiliyor.

Hiyeroglif örneği

Mısır Hiyeroglif Yazısı

İnka Kipu

İnka Kipu

Bir sonraki yazımda modern alfabenin ortaya çıkış serüvenini ele almaya çalışacağım.

Ahmet Aksoy

Dipnot: Paranın ortaya çıkışı, yazıdan daha önce olmalı diye düşünmüştüm. Oysa, öyle değilmiş. Para yerine geçen küçük salyangoz kabukları ilk kez Çin’de kullanılmaya başlanmış (MÖ 1600). Bu tür kabukların Afrika’da kullanımı 20. yüzyıla kadar devam etmiş. Akdeniz ve Ortadoğu bölgelerinde ise buğday, arpa ve sığır para yerine kullanılmış. Bildiğimiz altın ve gümüş paralar ise MÖ 600 yıllarında Efes civarında ortaya çıkmış.

Kaynakça:

http://mentalfloss.com/article/12884/7-ancient-writing-systems-havent-been-deciphered-yet
http://www.jamesrobertson.com – History of Money
http://en.wikipedia.org/wiki/Wax_tablet
http://en.wikipedia.org/wiki/Quipu
https://en.wikipedia.org/wiki/Hieroglyph
(526 kez okundu)